Programski jezici i prevodioci

Programski jezik je formalni jezik za prezentaciju (notaciju) kompjuterskih programa. Pomoću njega se kompjuterskom sistemu, čovjeku čitljivim tekstom, daju instrukcije i naredbe za izvršenje unutranjih zadataka, opis ulaznih i izlaznih podataka kao i njihovu strukturu u zavisnosti od unutrašnjih (u sistemu) i vanjskih (izvan sistema) događaja.

Do danas napravljeno je hiljade programskih jezika, dok je samo nekoliko od njih postalo poznato i dostupno širokom krugu korisnika. Neki su više usmjereni za rješavanje određenog zadatka, dok su sveobuhvatniji programski jezici (kao C programski jezik) mnogo poznatiji i češće u primjeni.

Elementi jednog programskog jezika

Većina komandi svakog programskog jezika se može podijeliti u 5 glavnih kategorija:

* Obrada ulaznih podatak

Podatke preuzeti sa tastature, iz datoteke ili nekog drugog izvora.

* Obrada izlaznih podataka

Podatke predati monitoru, datoteci, bazi podataka ili nekom drugom medijumu.

* Matematička obrada podataka

Podatke obraditi pomoću matematičke operacije, kao npr. sabiranje, oduzimanje ili dijeljenje.

* Poređenje i izbor

Provjera određenih uslova i kontrola izvršavanja komandi.

* Ponavljanje

Posebnim pravilima regulisano ponavljanje izvršavanja komandi (obično sa varijacijama podataka ili pravila ponavljanja).

1. generacija programskih jezika

Prvu generaciju predstavljaju jezici na mašinskom nivou. Pojavljuju se sa prvim komercijalnim računarima (1953). Programiranje je izvođeno binarnim kodom  tj. skupinama nula i jedinica ( 0 i 1 ). Komande se direktno pišu u mašinskom jeziku, to jest kao niz naređenja koje se učitavaju u komandni registar procesora  i tamo izvode. Komande su naravno ovisne od procesora i zbog toga je portiranje ovakvih programa skoro nemoguće. Danas se ovakav način direktnog programiranje ne koristi, osim u posebnim slućajevima, npr. kada se radi kritičnim hardverskim operacijama.

2. generacija programskih jezika

Drugu generaciju čine simbolički asembleri, umjesto grupa nula i jedinica (binarnog koda) se koriste simboli ili mnemonici. Prvi put se programi počinju prevoditi (kompajlirati). Uvode se i podprogrami, a jezički procesi se dijele na prevođenje i tumačenje.

3. generacija programskih jezika

Treća generacija (3GL) odlikuje se visokim nivoom instrukcija. Jedna naredba ovih programskih jezika prevodi se u više naredbi mašinskoj jezika. Odlikuje ih nezavisnost od računara što znači nije potrebno poznavati arhitekturu, instrukcije i registre računara za koji se programira, programi su bili prenosivi. Jedna od osnovnih karakteristika ovih programa je akcenat postavljen na strukturi, te se često klasificiraju kao Strukturni jezici što znači da se svi događaji dešavaju po predviđenoj strukturi programskog koda. Programski kod je "preveden" algoritam i napisan sintaksom određenog programskog jezika. U principu svi oni, uvažavajući specifičnosti svakog od njih, sadrže: ključne riječi, komentare, varijable, konstante, petlje i blokove. Veći dio programa ove vrste dozvoljava pozivanje vanjskih funkcija, te upotrebu potprograma i procedura.

Najvažniji predstavnici:

* FORTRAN

* ALGOL

* BASIC

* COBOL

* LISP

* JOVIAL

* PL/I

* C

* C++

* PASCAL

* MODULA-2

* OBERON

4. generacija programskih jezika

Četvrta generacija je produkt naglog razovja tehnologije 80-tih godina. Dostupnost računara  je sve veća i povećana je potražnja za programskom opremom. Olakšano je korištenje jezika zbog prirodnije interakcije sa korisnikom. Ove jezike nazivamo jezike posebne namjene za određene klase problema.